Bij dit document hoort mondeling commentaar. Het dient nu nog slechts als geheugensteun voor de toehoorders.
Bronnen:
- The Path of the Righteous Gentile, Chaim Clorfene/Yakov Rogalsky
- The Laws of Repentance, Maimonides (= Rambam)
Kom tot inkeer en leef!
Ezechiël 18:32
Tesjoeva betekent terugkeren naar G'd. Verschillen met christelijke concept van bekering:
- Door zondige natuur (erfzonde) geen volledige en zelfstandige bekering mogelijk. Jodendom kent geen erfzonde. Mens kan zelf de zonde overwinnen en volledig terugkeren naar G'd.
Is het niet zo, dat als je goed handelt je het hoofd op kunt heffen, maar als je niet goed handelt de zonde voor de deur op de loer ligt, waarvan het verlangen naar jou uitgaat, maar die jij kunt beheersen? - Genesis 4:7 - Bekering is eenmalig (wedergeboorte). In het jodendom is tesjoeva vereist na elke overtreding.
Tesjoeva kent drie onderdelen:
- Spijt hebben
- Verandering beloven
- Belijden
Rambam citeert:
Ik ben tot inkeer gekomen, ik sla mijzelf nu ik mijn hart doorzie. Ik ben vol berouw, ik schaam mij diep, ga gebukt onder de zonden van mijn jeugd. - Jeremia 31:19
Laat de goddeloze zijn slechte weg verlaten, laat de onrechtvaardige zijn snode plannen herzien. Laat hij terugkeren naar de Eeuwige. - Jesaja 55:7
Wanneer een man of vrouw een ander iets misdaan heeft [...] moet zo iemand openlijk uitspreken wat hij heeft misdaan. - Numeri 5:6-7
Tesjoeva is ook nodig voor onopzettelijke overtredingen.
Bij tesjoeva heeft de straf van een noachitische rechtbank de functie van verzoening.
Tesjoeva is altijd mogelijk, voor elke zonde. Ook als iemand door en door slecht is, maar in zijn laatste uur tesjoeva doet, worden zijn overtredingen hem niet aangerekend.
De slechte daden van een slecht mens zullen hem niet ten val brengen als hij zich ervan afkeert. - Ezechiël 33:12
Wie goddeloos leeft, maar zich afkeert van de zonden die hij heeft begaan, zich houdt aan al mijn geboden, mij trouw is en het goede doet, zal zeker in leven blijven en niet sterven. De misdaden die hij heeft begaan zullen hem niet worden aangerekend; door zijn rechtvaardige daden zal hij in leven blijven. Denken jullie dat ik het toejuich als een slecht mens sterven moet? – spreekt God, de Eeuwige. Nee, ik wil dat hij tot inkeer komt en in leven blijft. - Ezechiël 18:21-23
Volledige tesjoeva is wanneer iemand in dezelfde situatie terecht komt maar dit keer de verleiding weerstaat. Omdat je jezelf niet in die situatie mag brengen, is het aan G'd of je de mogelijkheid tot volledige tesjoeva krijgt. Op je sterfbed is volledige tesjoeva niet mogelijk. Daarom moet je tesjoeva doen als je nog jong bent.
Gedenk daarom je schepper in de dagen van je jeugd – voordat de slechte dagen komen en de jaren naderen waarvan je zegt: In deze jaren vind ik weinig vreugde meer. - Prediker 12:1
Zonden tussen mens en mens moeten bij voorkeur in het openbaar beleden worden.
Wie zijn fouten verbergt, zal geen voorspoed kennen, wie ze toegeeft en vermijdt, krijgt vergeving. - Spreuken 28:13
Zonden tussen mens en G'd moeten privé blijven.
Gelukkig de mens van wie de ontrouw wordt vergeven, van wie de zonden worden bedekt. - Psalm 32:1
Bij een zonde tussen mens en mens ben je voor vergeving afhankelijk van het slachtoffer. Een verzoek om vergeving zou over het algemeen niet afgeslagen moeten worden.
Alleen mensen hebben een vrije wil. Het is binnen hun macht om zo rechtvaardig te worden als Mozes of zo slecht als Jerobeam. Predestinatie bestaat niet, want dan zou er ook geen straf of beloning kunnen zijn. Er zijn wel aangeboren neigingen, maar die kunnen allemaal overwonnen worden met onze vrije wil. Niets houdt ons tegen.
Een overtreding begaan bij volle bewustzijn verdient straf. Die straf kan in deze wereld of de volgende opgelegd worden. In deze wereld verdient de voorkeur omdat alles hier tijdelijk is. In de volgende wereld zou diezelfde straf eeuwig zijn. G'd kan ervoor kiezen om de slechten nu alvast te belonen en de rechtvaardigen nu alvast te straffen. Daarom zou je het lijden in deze wereld als pure goedheid moeten zien.
Tesjoeva werkt als een schild tegen straf. G'd kan een mens niet straffen voor een zonde als die persoon tesjoeva heeft gedaan. De mogelijkheid tot tesjoeva bestaat altijd. Daarom komen negatieve profetieën niet altijd uit.
Bij een extreem kwaadaardig persoon kan G'd de weg naar tesjoeva onmogelijk maken (alhoewel onze vrije wil in staat is dit obstakel te overwinnen). Het gaat om de volgende zonden:
- Veel mensen laten zondigen of voorkomen dat ze een goede daad doen.
- Een rechtvaardig persoon beïnvloeden zodat hij slecht wordt.
- Niet voorkomen dat je kind opgroeit in een slechte omgeving.
- Zondigen met de intentie om er later vergeving voor te vragen.
Vijf zonden sluiten de deur naar tesjoeva:
- Distantiëren van de (joodse) gemeenschap omdat je dan geen deel hebt aan hun gemeenschappelijk tesjoeva.
- De woorden van de Wijzen tegenspreken omdat je jezelf dan door controverse distantieert van de kennis van tesjoeva.
- De geboden belachelijk maken, zodat je ze niet vervuld.
- Je rabbijn beschamen, want van hem moet je de weg van de Thora leren.
- Terechtwijzing haten.
Voor vijf zonden is complete tesjoeva niet mogelijk omdat het slachtoffer niet te vinden is en daarom de schade niet hersteld kan worden en er geen vergeving kan worden gevraagd:
- Kwaadspreken over een groep mensen.
- Helen.
- Niet direct zoeken naar de eigenaar van een verloren voorwerp.
- Geld voor liefdadigheid achterhouden.
- Je laten omkopen.
Voor vijf zonden doen mensen geen tesjoeva omdat ze zo klein zijn:
- Op bezoek zijn en veel eten zodat de gastheer niet voldoende heeft voor de volgende maaltijd.
- Het onderpand van een arme gebruiken, bijvoorbeeld een schop of hark.
- De naaktheid van familie bekijken zonder seks te hebben.
- Roddelen terwijl het onderwerp er niet is zodat hij niet beschaamd wordt.
- Een rechtvaardige persoon verdenken van een zonde.
Van sommige zonden is het moeilijk afstand nemen, waaronder roddelen, slecht denken en vrienden worden met een slecht persoon.
Onze vrije wil is in staat tesjoeva te doen voor alle bovengenoemde zonden en zo deel te hebben aan de komende wereld.
Een persoon moet ervan uitgaan dat dit zijn laatste dag kan zijn en dat hij in zonde staat. Hij moet al zijn zonden zo snel mogelijk belijden.
Een kwaadaardig persoon heeft meer slechte dan goede daden. Een rechtvaardig persoon heeft meer goede dan slechte daden. Dit geldt ook voor een stad, een land en de wereld als geheel. We tellen dus niet de mensen maar hun daden. Een persoon moet zichzelf en de wereld zien als balancerend tussen kwaadaardig en rechtvaardig. Met één goede daad redt hij zichzelf en de hele wereld.
Tesjoeva is niet alleen van toepassing op daadwerkelijke overtredingen maar ook op negatieve karaktereigenschappen.
Iemand die tesjoeva heeft gedaan, mag zichzelf niet beschouwen als iemand die nog een lange weg te gaan heeft om de verheven status van rechtvaardige te bereiken. Want zo'n persoon is geliefd en gewaardeerd door de Schepper, alsof hij nog nooit gezondigd heeft. De beloning voor tesjoeva is enorm, want de persoon heeft een zonde geproefd en er toch afstand van genomen. Hij heeft zijn kwade neiging overwonnen.
Iemand die tesjoeva heeft gedaan, moet nederig zijn. Als dwazen zeggen: "Gisteren deed je nog zus en zo en vandaag doe je alsof je een heilige bent", geef er dan geen aandacht aan, maar besef dat hun gespot jouw beloning voor tesjoeva verhoogt.
Het is een grove zonde om iemand die tesjoeva heeft gedaan te herinneren aan zijn slechte daden.
Zoek de Eeuwige nu hij zich laat vinden, roep hem terwijl hij nabij is. - Jesaja 55:6
Dit gaat over Jom Kipoer.
Tesjoeva is alleen mogelijk in deze wereld, niet in de komende.
