Want de ziel van het vlees is in het bloed en Ik heb het u op het altaar gegeven om verzoening over uw zielen te doen, want het bloed bewerkt verzoening door middel van de ziel.
Maar is in de Bijbel een offer met bloed de enige methode tot verzoening?
We zullen zien dat er zowiezo al drie methoden genoemd worden in de Bijbel. Nu alvast even benoemd:
- Tesjoevah/gebed
- 'Liefdadigheid' (charity)
- Offers
Dan volgt uiteraard de vraag welke methode de belangrijkste is. Of zijn ze allen gelijk? Na enig onderzoek zal blijken dat offers de MINST belangrijke is, tesjoevah/gebed het meest.
Ja, maar... gaat niet het boek Leviticus, als middelste boek van Torah, alleen maar over offers, bloed en verzoening?
Nee.
Het enige offer speciaal voor de verzoening van een zonde(daad) is het zond-offer (hfdst. 4, 5).
Maar is het zond-offer voor elke zonde of voor een type zonde?
Alleen voor een onopzettelijke (per ongeluk) zonde kan een offer gebracht worden.
Vb. 1. Iemand is zich niet bewust dat het Sjabbat is en staat op uit bed en steekt het vuur aan.
Vb.2. Iemand weet dat het Sjabbat is, maar maakt vuur. Maar hij wist niet dat vuur maken op Sjabbat verboden is. (Vandaar dat studie noodzakelijk is van G'ds Torah.)
Door het brengen van een offer leert hij, o.a. door het gesprek/onderwijs van een priester.
Voor het offeren, moest de brenger van het offer zijn schuld of zonde belijden:
Het zal dan geschieden, als hij aan een van die schuldig is, dat hij belijden zal, waarin hij gezondigd heeft; En tot zijn schuldoffer den HEERE voor zijn zonde, die hij gezondigd heeft, brengen zal een wijfje van klein vee, een lam of een jonge geit, voor de zonde; zo zal de priester voor hem vanwege zijn zonde verzoening doen. - Lev.5: 5,6
Zie ook Num. 5:6-7.
In Lev.5:11,12 lezen we:
Maar indien zijn hand niet bereiken kan aan twee tortelduiven of twee jonge duiven, zo zal hij, die gezondigd heeft, tot zijn offerande brengen het tiende deel van een efa meelbloem ten zondoffer; hij zal geen olie daarover doen, noch wierook daarop leggen; want het is een zondoffer. En hij zal dat tot den priester brengen, en de priester zal daarvan zijn hand vol, ter gedachtenis deszelven, grijpen, en dat aansteken op het altaar, op de vuurofferen des HEEREN; het is een zondoffer.
Met andere woorden: zelfs met offers was bloed niet noodzakelijk om verzoening te bewerkstelligen.
Helaas wordt 'offer' gebruikt als vertaling voor het hebreeuwse woord korban. Korban is van de stam karav, hetgeen 'naderbij komen' betekent. Eigenlijk zou consequent het woord 'toenadering' gebruikt moeten worden in plaats van 'offer'.
De Bijbel waarschuwt juist voor een obsessieve nadruk op offers. Bij de omringende volken werden ook offers gebracht en was er een groot gevaar om die praktijken over te nemen.
Pas er dan voor op dat, ook nadat ze voor je verdelgd zijn [de 6 kana'anitische volken], door hun voorbeeld te volgen, je in de val zou laten lokken en dat je hun afgodendienst bestuderend zou zeggen: “Hoe dienen deze volken hun goden, zo doe ik het ook”. Doe dat niet voor de Eeuwige, dat, wat Hij haat, doen ze voor hun goden, ja, zelfs hun zonen en dochters verbranden ze in het vuur voor hun goden. - Deut. 12:30-31
Waarom werden trouwens bij mensenoffers vooral kinderen genomen? Omdat ze onschuldig waren. Ook Avraham, komende uit een afgodische cultuur, werd voor eens en altijd ingeprent dat G'd geen mensenoffers toestond.
Ook weten we dat alle profeten zich verzetten tegen het brengen van offers, zonder de bijbehorende bekering. Offers zijn geen afkoopmiddelen, noch verdwijntrucs, noch om G'd te paaien. Het zijn fysieke uitdrukkingen van een innerlijk proces en kan deze eventueel versterken.
Zo lezen we in Spr. 15:8:
Het offer der goddelozen is den HEERE een gruwel; maar het gebed der oprechten is Zijn welgevallen. (Spr. 21:27; Jes 1:11; Jer 6:20; Amos 5:21.)
Waartoe zal Mij zijn de veelheid uwer slachtoffers? zegt de HEERE; Ik ben zat van de brandoffers der rammen, en het smeer der vette beesten, en heb geen lust aan het bloed der varren, noch der lammeren, noch der bokken. - Jes. 1:11
Jullie brandoffers aanvaard ik niet, jullie vredeoffers behagen mij niet. - Jer. 6:20b
Ik heb een afkeer van jullie feesten, ik wijs ze af, jullie samenkomsten verdraag ik niet. Ik schep geen behagen in de brand- en graanoffers die jullie mij brengen; de vetgemeste beesten van jullie vredeoffers keur ik geen blik waardig. - Amos 5:21-22
Zonder een innerlijk proces van oprechte tesjoeva en bijbehorende nieuwe levensstijl, is het wel duidelijk hoe G'd denkt over de offers.
Daarom lezen we in Ps. 40:6 of 7:
Gij hebt geen lust gehad aan slachtoffer en spijsoffer; Gij hebt mij de oren doorboord; brandoffer en zondoffer hebt Gij niet geëist.
Met een volgend commentaar (van Rashi):
ז. You desired neither sacrifice nor meal offering: on the day of the giving of the Torah, the matter that is stated (in Exod. 19: 5): “And now, if you will earnestly hearken to My voice, etc.,” and likewise (in Jer. 7:22) Scripture states: “For neither did I speak with your forefathers nor did I command them, etc., concerning a burnt offering or a sacrifice.” I said, (Lev. 1:2) “If… from among you,” but I did not require it as an obligation to burden you. The daily sacrifices and the additional sacrifices are only to bring Me pleasure, that I ordained and My will was performed, but it is a small matter. :
You dug ears for me: saying, “Hearken to My voice.” : You dug: You made them hollow [enabling me] to hear. :
Hieruit volgt niet alleen dat er al een andere methode is ter verzoening, maar dat het zelfs beter worden genoemd dan offers, namelijk gehoorzamen/luisteren:
Zoals we lezen in 1 Sam. 15:22:
Maar Samuël zeide: Heeft de HERE evenzeer welgevallen aan brandoffers en slachtoffers als aan horen naar des HEREN stem? Zie, gehoorzamen is beter dan slachtoffers, luisteren beter dan het vette der rammen.
We gaan nu verder onderzoeken welke methoden nog meer genoemd worden in de Bijbel ter verzoening.
Hiervoor gaan we naar de geschiedenis van David met Uriah en Batsjeva.
2 Sam. 12:
Nadat Nathan gezegd had:
Waarom hebt gij dan het woord des HEEREN veracht, doende wat kwaad is in Zijn ogen? Gij hebt Uría, de Hethiet, met het zwaard verslagen, en zijn vrouw hebt gij u tot vrouw genomen; en hem hebt gij met het zwaard van de kinderen Ammons doodgeslagen.
Reageerde David direct met:
Toen zeide David tot Nathan: Ik heb gezondigd tegen de HEERE! En Nathan zeide tot David: De HEERE heeft ook uw zonde weggenomen, gij zult niet sterven.
Geen offer, geen bloed, maar gebed en tesjoevah (omkeer).
Psalm 51 heeft David gedicht naar aanleiding van deze geschiedenis. Wat schrijft hij:
Verlos mij van bloedschulden, o God, Gij, God mijns heils! zo zal mijn tong Uw gerechtigheid vrolijk roemen. Heere, open mijn lippen, zo zal mijn mond Uw lof verkondigen. Want Gij hebt geen lust tot offerande, anders zou ik ze geven; in brandoffers hebt Gij geen behagen. De offeranden Gods zijn een gebroken geest; een gebroken en verslagen hart zult Gij, o God! niet verachten. - Psalm 51: 16-19
Maar hoe zit dat nu met Lev.17:11:
Want de ziel van het vlees is in het bloed; daarom heb Ik het u op het altaar gegeven, om over uw zielen verzoening te doen; want het is het bloed, dat voor de ziel verzoening zal doen.
Het is belangrijk om de context van dit vers te onderzoeken.
In Lev. 17 gaat het om het verbod tot eten van bloed. Zoals in Lev. 11 uitgebreid ingaat op het verbod van het eten van bepaalde dieren. Daar wordt geen rede vermeld waarom wel/niet. Je moet ze opvolgen omdat G'd het zegt.
Hier in Lev.17 wordt verbod tot het eten van bloed genoemd, maar wel met een rede, namelijk, omdat bloed uitsluitend de functie kan hebben van verzoening, geen enkele andere functie. Let daarbij vooral op het woord 'want'. Het vers zegt niet dat bloed de enige wijze is ter verzoening.
Laten we naar nog enkele Bijbelgedeelten kijken die over verzoening gaan.
Want de kinderen Israëls zullen vele dagen blijven zitten, zonder koning, en zonder vorst, en zonder offer, en zonder opgericht beeld, en zonder efod en terafim. Daarna zullen zich de kinderen Israëls bekeren, en zoeken de HEERE, hun God, en David, hun koning; en zij zullen vrezende komen tot de HEERE en tot Zijn goedheid, in het laatste der dagen. - Hosea 3:4-5
Neem deze woorden met u, en bekeer u tot de HEERE; zeg tot Hem: Neem weg alle ongerechtigheid, en geef het goede, zo zullen wij betalen de varren onzer lippen. - Hosea 14:3
De bekering van Hosea 3 wordt nader omschreven in Hosea 14: tesjoevah (omkeer), gebed.
De Naam van G'd wil ik loven met een lied, Zijn grootheid met een lofzang prijzen. Dat behaagt de Eeuwige meer dan offerdieren, dan stieren met horens en hoeven. - Ps. 69:31,32
Wat zegt Salomo in 1 Kon. 8:33-34?
Wanneer Uw volk Israël zal geslagen worden voor het aangezicht van de vijand, omdat zij tegen U gezondigd zullen hebben, en zich tot U bekeren, en Uw Naam belijden, en tot U in dit huis bidden en smeken zullen; Hoor Gij dan in de hemel, en vergeef de zonde van Uw volk Israël, en breng hen terug in het land, dat Gij hun vaderen gegeven hebt.
En vs. 36:
Hoor Gij dan in de hemel, en vergeef de zonde van Uw knechten en van Uw volk Israël, als Gij hun zult geleerd hebben de goede weg, waarin zij wandelen zullen; en geef regen op Uw land, dat Gij Uw volk tot een erfenis gegeven hebt.
En vs. 38-39:
Alle gebed, alle smeking, die door enig mens, door al Uw volk Israël, geschieden zal; als zij erkennen, een ieder de plaag zijns harten, en een ieder zijn handen in dit huis uitbreiden zal; Hoor Gij dan in de hemel, de vaste plaats van Uw woning, en vergeef, en doe, en geef een ieder naar al zijn wegen, gelijk Gij zijn hart kent; want Gij alleen kent het hart van alle kinderen der mensen.
En vs. 46-50:
Wanneer zij gezondigd zullen hebben tegen U (want geen mens is er, die niet zondigt), en Gij tegen hen vertoornd zult zijn, en hen leveren zult voor het aangezicht van de vijand, dat zij, die hen gevangen hebben, hen gevankelijk wegvoeren in het land van de vijand, dat ver of nabij is. En zij in het land, waar zij gevankelijk weggevoerd zijn, het weer ter harte nemen zullen, dat zij zich bekeren, en tot U smeken in het land van hen, die ze gevankelijk weggevoerd hebben, zeggende: Wij hebben gezondigd, en verkeerd gedaan, wij hebben goddeloos gehandeld; En zij zich tot U bekeren, met hun ganse hart, en met hun ganse ziel, in het land van hun vijanden, die hen gevankelijk weggevoerd zullen hebben; en tot U bidden zullen naar de weg van hun land (dat Gij hun vaderen gegeven hebt), naar deze stad, die Gij verkoren hebt, en naar dit huis, dat ik voor Uw Naam gebouwd heb; Hoor dan in de hemel, de vaste plaats van Uw woning, hun gebed en hun smeking en voer hun recht uit; En vergeef aan Uw volk, dat zij tegen U gezondigd zullen hebben, en al hun overtredingen, waarmee zij tegen U zullen overtreden hebben; en geef hun barmhartigheid voor het aangezicht van hen die ze gevangen houden, opdat zij zich over hen ontfermen.
Nadrukkelijk spreekt Salomo uit dat tesjoevah, gebed (in de richting van Israël, Jeruzalem, het Heiligdom) tot verzoening leidt. Zijn gebed sprak hij uit tijdens de inwijding van het Heiligdom. Zie tevens het parallelgedeelte: (o.a.) 2 Kron. 6:24-33, 36-40 en 7:12-16.
G'd is niet uit op het straffen van de slechten, maar dat zij zich bekeren.
Lees Ez.33:11:
Zeg tot hen: zo waar Ik leef, luidt het woord van de Here HERE, Ik heb geen behagen in de dood van de goddeloze, maar veeleer daarin, dat de goddeloze zich bekeert van zijn weg en leeft. Bekeert u, bekeert u van uw boze wegen. Want waarom zoudt gij sterven, huis Israëls?
En vs. 14-16:
En wanneer Ik tot de goddeloze zeg: Gij zult zeker sterven, maar hij bekeert zich van zijn zonde en handelt naar recht en gerechtigheid – de goddeloze geeft een pand terug, vergoedt het geroofde, wandelt naar de inzettingen die doen leven, zodat hij geen onrecht meer bedrijft – hij zal zeker leven, hij zal niet sterven. Geen van de zonden die hij bedreven heeft, zal hem meer worden toegerekend; hij heeft naar recht en gerechtigheid gehandeld, hij zal zeker leven.
Daniël legt een droom uit voor de koning van Bavel en geeft hem het volgende advies:
Daarom, o, koning, laat mijn raad u welgevallig zijn: doe uw zonden teniet door rechtvaardigheid/aalmoezen en uw ongerechtigheden door erbarming (genade) jegens ellendigen/armen – of er misschien verlenging van uw rust/welzijn wezen moge. - Dan. 4:27 (NBG)
Of zoals we zien bij de reactie van Nineve op de waarschuwingen van Jona:
En G'd zag hun werken, dat zij zich bekeerden van hun boze weg; en het berouwde G'd over het kwaad, dat Hij gesproken had hun te zullen doen, en Hij deed het niet. - Jona 3:(5-)10
Maar die reactie van G'd, die genadig en barmhartig is (zie 4:1-2) wekte de toorn van Jona op.
Feitelijk doen we aan projectie als we zeggen dat G'd niet kan vergeven. Omdat wij niet kunnen vergeven zou G'd niet kunnen vergeven.
Lees Jes. 55:6-8:
Zoekt de HEERE, terwijl Hij te vinden is; roept Hem aan, terwijl Hij nabij is. De goddeloze verlate zijn weg, en de ongerechtige man zijn gedachten; en hij bekere zich tot de HEERE, zo zal Hij Zich over hem ontfermen, en tot onze God, want Hij vergeeft menigvuldig. Want Mijn gedachten zijn niet uw gedachten, en uw wegen zijn niet Mijn wegen, spreekt de HEERE.
In een commentaar van Rashi lezen we:
For My thoughts are not, etc.: My laws are not like the laws of man [lit. flesh and blood]. As for you, whoever confesses in judgment is found guilty, but, as for Me, whoever confesses and gives up his evil way, is granted clemency (Proverbs 28:13).
Spr.28:13:
Die zijn overtredingen bedekt, zal niet voorspoedig zijn; maar die ze bekent en laat, zal barmhartigheid verkrijgen. (Ps 32:3,5)
Waar lezen we dat liefdadigheid (charity) verzoening brengt:
Door goedertierenheid en trouw wordt de misdaad verzoend; en door de vreze des HEEREN wijkt men af van het kwade. - Spr. 16:6
Want ik verlang liefdadigheid, en geen offers, en kennis van G'd, meer dan brandoffers. - Hosea 6:6
Wat kunnen wij verwachten in de Messiaanse tijden? Als de Massiach komt, dan worden ook de offers weer in ere hersteld.
Zie, de dagen komen, luidt het woord des HEREN, dat Ik het goede woord in vervulling zal doen gaan, dat Ik over het huis van Israël en het huis van Juda gesproken heb. In die dagen en te dien tijde zal Ik aan David een Spruit der gerechtigheid doen ontspruiten, die naar recht en gerechtigheid in het land zal handelen. In die dagen zal Juda verlost worden en Jeruzalem veilig wonen, en zó zal men het noemen: De HERE onze gerechtigheid. Want zo zegt de HERE: Nimmer zal het David ontbreken aan een man, die op de troon van het huis Israëls gezeten is; en de levitische priesters zal het nimmer ontbreken voor mijn aangezicht aan een man die brandoffers offert, spijsoffers ontsteekt en slachtoffers brengt al de dagen. - Jer.33:14-18
En de HEERE zal tot Koning over de ganse aarde zijn; te dien dage zal de HEERE één zijn, en Zijn Naam één. - Zach. 14:9
Te dien dage zal op de bellen der paarden staan: DE HEILIGHEID DES HEEREN. En de potten in het huis des HEEREN zullen zijn als de sprengbekkens voor het altaar; Ja, al de potten in Jeruzalem en in Juda zullen den HEERE der heirscharen heilig zijn, zodat allen, die offeren willen, zullen komen, en van dezelve nemen, en in dezelve koken; en er zal geen Kanaäniet meer zijn, in het huis des HEEREN der heirscharen, te dien dage. - Zach. 14:20-21
En wat schrijft de profeet Ezechiel aangaande het derde Heiligdom? (Ez.40-44)
Haar kameren nu en haar deuren waren bij de posten der poorten; aldaar wies men het brandoffer. En in het voorhuis der poort waren twee tafelen van deze, en twee tafelen van gene zijde, om daarop te slachten het brandoffer, en het zondoffer, en het schuldoffer. - Ez. 40:38-39
Daarop zeide Hij tot mij: Mensenkind, zo zegt de Here HERE: dit zijn de inzettingen van het altaar: ten dage dat het voltooid is om er het brandoffer op te offeren en er bloed op te sprengen. - Ez. 43:18
Gij zult ze voor het aangezicht des HEREN brengen, en de priesters zullen zout op hen strooien en ze offeren als een brandoffer voor de HERE. - Ez. 34:24
Zeven dagen zal men over het altaar verzoening doen en het reinigen en wijden. En wanneer men die dagen voleindigd heeft, dan zullen de priesters op de achtste dag en daarna, op het altaar uw brandoffers en uw vredeoffers bereiden, en Ik zal een behagen in u hebben, luidt het woord van de Here HERE. - Ez. 34:26-27
Hopelijk is hiermee voldoende aangetoond dat de Bijbel geen obsessieve nadruk legt op offers en bloed, maar meerdere methoden van verzoening kent en daar meer waarde aan hecht(juist ook omdat ze plaats en tijdonafhankelijk zijn). Offers beperken zich alleen tot een bestaand Heiligdom, terwijl de andere methoden voor alle tijden en plaatsen mogelijk zijn.
In de Bijbel wordt ook ballingschap, ziekte en lijden en de dood als verzoeningsmethoden genoemd, indien ze leiden tot tesjoevah en bijbehorende levenswijze. Omdat er geen profeten meer zijn, weten wij niet meer een relatie te leggen tussen onze overtredingen en wat ons overkomt.
Als ons iets overkomt is het altijd goed om grondig aan zelfonderzoek te doen. Er zijn situaties waarbij we wel de bijbehorende overtreding kunnen vaststellen (zekere wetmatigheid) en kunnen we tesjoevah doen. (Bv. wie slecht eet en ziek wordt, zal door tesjoevah doen beter gaan eten.) Vaak zal het duister blijven.
Het zal duidelijk zijn dat bij al deze overwegingen belangrijk is hoe we G'd en de mens/onszelf zien. Is wrekende, vergeldende G'd of een rechtvaardige G'd, vol van liefde.
Een mens die niets kan of het vermogen om als partner van G'd de jetser hara onder controle te krijgen.
Hierop zal schrijver dezer in een andere studie op ingaan.
Een wetenswaardige bron is de themanummers van Tenachon van de Folkertsmastichting: Over Bijbelse en rabbijnse concepten 18: Tesjoeva, omkeer en verzoening
Tevens ter verdieping ook verwezen naar Tenachon over Jom Kipoer.1
Tevens verwijs ik naar de lezing van Sefanja van bijeenkomst 8 over tesjoeva.
1. Copyright M.Kranendonk, Den Haag, 2009