Bijeenkomst 11: Profetie

[sefanja]

jeremia.jpg (8.65 KiB) 187 keer bekeken

zondag 8 november 2009

Voornamelijk gebaseerd op Rambams Hakdama l'Peroesj Hamisjnajoth (introductie op de Talmoed)


Hoofdstuk 1 - Authentieke profetie

Overzicht

1. Soorten claims
   1. Namens een andere god
      1. Oproepen tot aanbidding van deze god
      2. Namens Hasjem oproepen tot aanbidding van een andere god
   2. Namens Hasjem
      1. De Thora wijzigen
      2. De Thora bevestigen
2. Verificatie van een valide claim
   1. Van de categorie A.2.b.
   2. Profeet bezit bepaalde eigenschappen
   3. Voorspellingen komen uit

A.1.a. Namens een andere god oproepen tot aanbidding van deze god
Zie bijvoorbeeld de priesters van Baäl (1 Koningen 18).

(Noachitische noot: Israëlieten moeten valse profeten vervolgen. Deze opdracht geldt niet voor noachieten. Echter, iemand die profeteert namens een andere god impliceert afgoderij en is daarmee des doods schuldig.)

A.1.b. Namens Hasjem oproepen tot aanbidding van een andere god
Wanneer een profeet of een droomuitlegger uit uw midden een teken of een wonder voorspelt, dat vervolgens uitkomt, en hij verbindt daaraan een oproep om andere, u onbekende goden te volgen en te dienen – luister dan niet naar wat hij zegt. - Deuteronomium 13:2-4

A.2.a. Namens Hasjem de Thora wijzigen
Voeg er niets aan toe. - Deuteronomium 13:1

Een profeet die nieuwe geboden openbaart, is een valse profeet. Want Mozes heeft gezegd dat er geen andere of aanvullende Thora zal zijn:

Ze is niet in de hemel. - Deuteronomium 30:12

Iets dat niet in de hemel is, kan ook niet geopenbaard worden. Er is dus geen ruimte voor een nieuw gebod.

Een profeet mag ook niet beweren dat sommige geboden hebben afgedaan.

Doe er ook niets van af. - Deuteronomium 13:1

Dit geldt niet alleen voor de schriftelijke maar ook voor de mondelinge Thora.

Want dit woord is zeer nabij u, in uw mond, ... - Deuteronomium 30:14

Als twee mannen aan het vechten zijn en de vrouw van een van hen mengt zich erin om haar man te helpen en grijpt de ander bij zijn schaamdelen, dan moet zonder pardon haar hand worden afgehakt. - Deuteronomium 25:11-12

Als een profeet zegt dat dit vers volgens Hasjem letterlijk moet worden genomen, is hij een valse profeet. Want de mondelinge Thora zegt dat dit beeldpsraak is voor de vergoeding die zij betalen moet.

In de Talmoed (Megila 2b) lezen we: 'Profeten mogen van nu [Sinai] af aan geen nieuwe geboden meer introduceren.' En in Megila 14a staat: 'Achtenveertig profeten en zeven profetessen stonden op voor Israël en niet één voegde iets toe of deed iets af van de Thora.'

Maar als een profeet de euvele moed heeft om in mijn naam iets te zeggen dat ik hem niet heb opgedragen, of om in de naam van andere goden te spreken, dan moet hij ter dood gebracht worden. - Deuteronomium 18:20

A.2.b. Namens Hasjem de Thora bevestigen
Zoals de profeet Maleachi deed:

Houd je aan het onderricht van Mozes, mijn dienaar, aan wie ik op de Horeb regels en wetten heb gegeven die gelden voor heel Israël. - Maleachi 3:22

Bij een valide claim is verificatie verplicht:

Wie niet wil luisteren naar de woorden die zij in mijn naam spreken, zal ik ter verantwoording roepen. - Deuteronomium 18:19

B. Verificatie van een valide claim
B.a. Van de categorie A.2.b.

B.b. Profeet bezit bepaalde eigenschappen
Er zijn drie mogelijke standpunten:

1. Hasjem kiest een willekeurig, moreel persoon, geeft hem de gave van profetie en stuurt hem op een missie. Dit standpunt vind je terug bij verschillende religieuze groeperingen.
2. Een mens ontwikkelt zichzelf door intensieve studie tot een intellectueel volmaakt persoon, waardoor hij van nature een profeet wordt. Dit standpunt vind je terug bij verschillende filosofen.
3. Een mens ontwikkelt zichzelf door intensieve studie tot een intellectueel volmaakt persoon, waardoor hij van nature een profeet zou moeten worden, maar het is aan Hasjem of dat ook werkelijk gebeuren zal. Dit standpunt is het joodse standpunt.

Niet iedereen kan dus zomaar profeet worden. Een profeet moet onder andere de volgende eigenschappen bezitten:

• Geleerd, hij moet tot de knapste koppen van Israël behoren als het om de Thora gaat
• Trouw
• Onafhankelijk (Hebreeuws: Porajsj, iemand die een van de hoogste treden van perfectie heeft bereikt, dat is iemand die (1) niet onnodig toegeeft aan genot, (2) de striktste mening volgt, ook wanneer dat niet hoeft en (3) intiem is met Hasjem)
• Intelligent, snel van begrip
• Wijs, sterk [in zelfbeheersing] en rijk [in vergelijking tot anderen en tot zichzelf (tevreden)] - Talmoed Sjabbat 92a

Volgens Rambam is deze lijst zo lang dat er een apart boek aan gewijd zou kunnen worden.

B.c. Voorspellingen komen uit
Misschien vraagt u zich af: Is er een manier om te bepalen of een profetie al dan niet van de Eeuwige komt? Die is er inderdaad: als een profeet zegt te spreken in de naam van de Eeuwige, maar zijn woorden komen niet uit en er gebeurt niets, dan is dat geen profetie van de Eeuwige geweest. Heb geen ontzag voor een profeet die zich dat aanmatigt. - Deuteronomium 18:21-22

Een profeet die aan bovenstaande voorwaarden voldoet, moet vervolgens een test ondergaan. Hem wordt gevraagd een voorspelling te doen. Elk insignificant detail van deze voorspelling moet uitkomen. Als dit meerdere keren gebeurt, slaag hij voor de test.

Samuel groeide op. De Eeuwige stond hem bij en bracht alles in vervulling wat hij had voorzegd. Daardoor kwam iedereen in Israël, van Dan tot Berseba, tot de erkenning dat Samuel door de Eeuwige als profeet was aangewezen. - 1 Samuël 3:19-20

Profeet versus waarzegger
Alleen door algemeen en vaag te blijven, kunnen de voorspellingen van waarzeggers uitkomen. En zelfs de beste waarzeggers kunnen de toekomst slechts gedeeltelijk voorspellen. Niet alle details komen uit. Maar authentieke profeten zitten er nooit naast, zelfs als het gaat om de meest onbenullige kleinigheden.

Weet dan, dat niets onvervuld blijft van het woord van de Eeuwige. - 2 Koningen 10:10

Daarom kon Saul bij Samuël informeren naar de verloren ezelins van zijn vader (1 Samuël 9). Het was gebruikelijk om zowel belangrijke als onbelangrijke vragen te stellen aan de profeten. Israël kende een miljoen profeten: vijfhonderdduizend mannen en vijfhonderdduizend vrouwen.

Profetische dreigementen
Kunnen door tesjoeva uitgesteld of geannuleerd worden.

Omdat hij berouw toont, zal ik het onheil over zijn koningshuis niet tijdens zijn leven voltrekken, maar tijdens het leven van zijn zoon. - 1 Koningen 21:29

Jona ... riep: ‘Nog veertig dagen, dan wordt Nineve weggevaagd!’ ... En hij [de koning] liet in Nineve omroepen: ‘... Laat iedereen anders gaan leven...’ Toen God zag dat zij inderdaad anders begonnen te leven, kwam hij terug op wat hij gedreigd had hun aan te doen, en hij deed het niet. - Jona 3:4,8,10

Bij het testen van voorspellingen moet daarom niet gelet worden op dreigementen, die hoeven niet uit te komen. Positieve bericht moeten wel altijd in vervulling gaan.

Elk goed bericht uit de mond van de Heilige-Gezegend-Zij-Hij - inclusief de beloften met een voorwaarde - trekt Hij niet terug. - Talmoed Berachot 7a

Jeremia maakte van dit principe gebruik om de valse profeet Chananja te ontmaskeren:

Sinds mensenheugenis hebben de profeten die vóór jou en mij hebben geleefd tegen veel landen en machtige koninkrijken niets dan oorlogen, onheil en pest geprofeteerd. Van een profeet die voorspoed en vrede profeteert, weten we pas dat hij inderdaad door de Eeuwige gezonden is als zijn woorden uitkomen. - Jeremia 28:8-9

Maar waarom vreesde Jakob dan zijn broer:

Toen de boden bij Jakob terugkwamen, meldden ze hem: ‘We zijn bij uw broer Esau geweest, en hij komt u tegemoet, met vierhonderd man.’ Jakob schrok hevig, het angstzweet brak hem uit. Daarom verdeelde hij zijn mensen over twee kampen, evenals zijn schapen en geiten en zijn runderen en kamelen. - Genesis 32:7-8

Terwijl hem was beloofd:

Ikzelf sta je terzijde, ik zal je overal beschermen, waar je ook heen gaat, en ik zal je naar dit land terugbrengen; ik zal je niet alleen laten tot ik gedaan heb wat ik je heb beloofd. - Genesis 28:15

Dat komt omdat een persoonlijke belofte van Hasjem aan een profeet ingetrokken kan worden als hij zondiger wordt. Echter, een belofte die een authentieke profeet aan anderen doet, zal nooit worden ingetrokken.

Wonderen
Uit bovenstaande blijkt dat wonderen geen enkele rol spelen bij de verificatie van een profeet. Sterker nog, zodra een profeet een wonder verricht, moet je extra op je hoede zijn.

Wanneer een profeet of een droomuitlegger uit uw midden een teken of een wonder voorspelt, dat vervolgens uitkomt, en hij verbindt daaraan een oproep om andere, u onbekende goden te volgen en te dienen – luister dan niet naar wat hij zegt. Want de Eeuwige, uw God, wil u daarmee op de proef stellen, om te ontdekken of u hem wel met hart en ziel liefhebt. - Deuteronomium 13:2-4

Het formaat van het wonder speelt bij dit principe geen rol, al wekt een profeet op iemand op uit de dood zoals Elia deed (1 Koningen 17:22), het is geen bewijs van zijn betrouwbaarheid. Zijn status als profeet was al voor dit wonder bevestigd.


Hoofdstuk 2 - Profetie en haar relatie tot de wet

Noodwetgeving
Een profeet die de test heeft doorstaan en beroemd is geworden, mag een gebod van de Thora tijdelijk buiten werking stellen. Deze macht had het sanhedrin ook, maar haar motivatie moest altijd logisch zijn. De reden van een profeet mocht gebaseerd zijn op een gebeurtenis die anderen niet konden voorspellen, zoals de toestemming van Elija om buiten de tempel te offeren, voorspellende dat God een wonder zou verrichten.

Als een profeet je opdraagt de Thora te overtreden, luister dan naar hem, behalve bij afgoderij. - Talmoed Sanhedrin 90a

Echter, dit mag alleen indien het een tijdelijke buiten werking stelling van een gebod is, gebaseerd op tijdelijke omstandigheden. Het is een noodwet gebaseerd op een noodsituatie. Een profeet mag een gebod niet permanent ontbinden.

Een ander voorbeeld is Elisa die zei: 'Elke sterke vesting en elke mooie stad zult u verwoesten, elke vruchtboom vellen' (2 Koningen 3:19), terwijl Mozes zei: 'Als u een stad langdurig moet belegeren, mag u haar boomgaarden niet vernietigen. Laat de bijl rusten en laat de bomen staan' (Deuteronomium 20:19).

Reguliere wetgeving
Permanente wetgeving is gebaseerd op Mozes' geboden. Daar waar nieuwe omstandigheden ontstaan, is aanvullende wetgeving vereist. Hiertoe zijn de rechters gemachtigd:

Naar het onderricht dat zij u geven, en naar de beslissing die zij u bekend maken, zult gij handelen. - Leviticus 17:11

Profeten staan wat permanente wetgeving betreft op hetzelfde niveau als de wijzen (profeten zijn namelijk ook altijd wijzen). Dus als 10 profeten zeggen dat de halacha zus is en 11 wijzen dat de halacha zo is, dan winnen de wijzen, want:

Volg de meerderheid. - Exodus 23:2

Ook al zeggen de profeten: 'God heeft ons geopenbaard dat onze logica correct is', moet de meerderheid gevolgd worden. Sterker nog, als een profeet zegt dat Hasjem hem heeft geopenbaard dat de tekst: 'Dan moet zonder pardon haar hand worden afgehakt' (Deuteronomium 25:12), niet letterlijk moet worden genomen - in overeenstemming met de mondelinge leer - dan is dat een valse profeet, want: 'Ze is niet in de hemel' (Deuteronomium 30:12). En wat niet in de hemel is kan ook niet geopenbaard worden door een profeet.

Waar is de Thora dan wel?

In uw mond [mondelinge overlevering], en in uw hart [intellect]. - Deuteronomium 30:14

De halacha komt tot stand middels een mondeling overgeleverd systeem gecombineerd met ons intellect.

De Talmoed, Baba Mezia 59b vertelt:

Op die dag maakte R. Eliezer alle mogelijke bezwaren, maar men aanvaardde ze niet. Daarop zei hij: 'Als de halacha is, zoals ik leer, dan zal deze boom dat bewijzen.' Toen verplaatste de boom zich honderd el van zijn plaats. Velen zeggen vierhonderd el. Maar zij antwoorden: 'Met een boom kan men niets bewijzen.'
Daarop zei hij: 'Als de halacha is, zoals ik leer, dan zal deze rivier dat bewijzen.' Toen stroomde de rivier terug. Maar zij antwoorden: 'Met een rivier kan men niets bewijzen.'
Daarop zei hij: 'Als de halacha is, zoals ik leer, dan zullen de wanden van dit leerhuis dat bewijzen.' Toen bewogen de wanden van het leerhuis en dreigden in te storten. Maar R. Jehoshua riep tot de muren en zei: 'Wat hebben jullie te maken met een twist tussen de geleerden over de halacha?' Toen stortten de muren niet in, uit respect voor R. Jehoshua, maar ze richtten zich ook niet helemaal op, uit respect voor R. Eliezer. Tot op deze dag staan ze scheef.
Daarop zei hij: 'Als de halacha is, zoals ik leer, dan zullen ze dat uit de hemel bewijzen.' Toen weerklonk een galmende stem en sprak: 'Wat hebben jullie tegen R. Eliezer? De halacha is altijd zoals hij leert.'
Toen stond R. Jehoshua op en sprak: 'Ze is niet in de hemel' [Deuteronomium 30:12].

We besteden geen aandacht aan hemelse stemmen, want Hasjem heeft zelf gezegd: 'Volg de meerderheid' (Exodus 23:2).

In de vorm van een mop (blijft beter hangen):

Vier joden hadden een meningsverschil: drie tegen een. Waarop die ene zei: 'Als ik gelijk heb, laat er dan een stem uit de hemel klinken.' En ja hoor, er klonk een stem uit de hemel: 'Hij heeft gelijk.' Waarop de andere drie antwoordden: 'Dan is het nu drie tegen twee.'

De Talmoed vervolgt:

Rabbi Nassan ontmoette een keer Elia, de profeet en vroeg hem hoe de Heilige reageerde toen rabbijn Yehoshua sprak. Hij antwoordde: Hij lachte en zei: 'Mijn kinderen hebben Mij overwonnen, Mijn kinderen hebben over Mij gezegevierd.'