Beet hamidrasj: joods leerhuis waar schriftelijke en mondelinge Thora bestudeerd worden. Veel leerhuizen in Nederland. Type leerhuizen:
- Joods
- Traditioneel een sjoel waar zeven dagen per week geleerd kan worden
- Niet-joods
- Vanuit christelijke traditie (joodse wortels zoeken; leraar houdt inleiding en beantwoordt vragen)
- Vanuit joodse traditie (rand- en buitenkerkelijken; lerenden bereiden zelf stof voor en helpen elkaar deze te begrijpen)
Auteurs namen deel aan laatste type leerhuis (Stichting Leerhuis Maastricht, als begeleiders van leergroepen) waar vraag naar een derde weg ontstond, naast jodendom en christendom, gelegitimeerd door Thora en joodse traditie: een weg voor de 'zonen van Noach'.
Voor joden geldt de schriftelijke én mondelinge Thora. De schriftelijke Thora vindt zonder de mondeling geen praktische invulling van het dagelijkse leven.
De Thora is voor de hele mensheid. Richtlijnen voor niet-joden belangrijk: mens heeft zin- en vormgeving nodig (ook vanuit psychotherapie). Deze richtlijnen zijn niet alleen voor individuen maar ook voor gemeenchapsverbanden.
Christendom in Europa was vnl. theologisch en systematisch theoretisch. En elke theologie had haar eigen ethiek (net als in de oudheid: elke filosofie haar eigen ethiek).
In de Hebreeuwse Bijbel: gedragscode belangrijker dan geloofsuitspraken. "Wij zullen het doen en horen" (Ex. 24:7). Halacha is zelfs bepalend voor geloofsuitspraken. In onze tijd komt de alleenheerschappij van de theologie ten einde. Behoefte aan gedragsafspraken. Oude theologie-ethiekschema niet meer toereikend.
Dit boek is geen nieuw gelijk, maar een handreiking. Ondanks Paulus' waarschuwing: "Indien iemand onder ons het erom te doen is gelijk te hebben, wij hebben die gewoonte niet, en evenmin de gemeenten Gods [= joodse gemeenten]" (1 Kor. 11:6), ontwikkelde elke kerk haar eigen gelijk (theologie) en ontstonden er duizenden denominaties.
De halacha is een systeem van bindende afspraken op alle terreinen van het leven, afspraken waaraan men elkaar houdt en die teruggaan op de Thora. Flusser & Safrai, “Das Aposteldekret und die Noachitischen Gebote”: Hand. 15:28-29; 21:25.
Halacha is geen ethiek. Halacha is in zekere zin een gedragswetenschap die zich bezighoudt met afleren van ongewenst gedrag en het aanleren van gewenst gedrag.
Halacha vs. agada.
Ethiek is wel vormend maar niet bindend. Halacha is normatief én bindend. Halacha concretiseert, ethiek maakt bewust van het waarom.
Voorbeeld van ethiek (agada): Pred. 10:4: "Indien de geest van een machtige zich tegen u verheft, beweeg u dan niet van uw plaats, want kalmte voorkomt grote misstappen." Voorbeeld van halacha: Ex. 22:27: “De ELOKIEM zul je niet vervloeken en een vorst onder je volk zul je niet verwensen.”
Halacha is gevormd in academies die tevens rechtbanken waren en is later in de Misjna (200) en Talmoed (500) terecht gekomen.
Filosofie/theologie en de daaruit gededuceerde ethiek is persoonlijk, halacha is gemeenschappelijk.
Halacha zoekt niet naar de juiste verklaring van een Bijbeltekst maar naar een bruikbare interpretatie ervan voor de huidige tijd.
Sterke binding met werkelijkheid, met het concrete. Er wordt in de Talmoed filosofisch niet geabstraheerd, juridisch wel. Namen van Misjnatraktaten heel concreet. Verhalen: concrete metaforen i.p.v. abstracte, filosofische, logische betogen.
Halacha is als regulering van gedrag gericht op intoming van de menselijke overmoed (hybris). In Griekse mythologieën beperken de goden de mensen in het belang van de goden zelf. Halacha beperkt de mens in het belang van de mens zelf.
Christendom is uniek omdat zij centrale religieuze concepten niet onmiddelijk vertaalt in gedrag. Het eerste 'kerkelijke' besluit (Hand. 15) was halachisch en niet dogmatisch zoals het christendom van na de 2e eeuw.
Steeds meer mensen zoeken niet naar orthodoxie (juist belijden) maar naar orthoproaxie (juist handelen).
