- natuur-in-hand.jpg (5.46 KiB) 1242 keer bekeken
28 september 2008
Bij dit document hoort mondeling commentaar. Het dient nu nog slechts als geheugensteun voor de toehoorders.
Grootste gedeelte is afkomstig van Michael Dallens boek, The Rainbow Covenant.
Afkortingen van overige bronnen:
- Schwartz: Questions and Answers on Bnei Noah, Yoel Schwartz
- Novak: The Image of the non-Jew in Judaism, David Novak
- Lichtenstein: The Seven Laws of Noah, Aaron Lichtenstein
- Zuidema: En G-d sprak tot Noach en zijn zonen, Willem Zuidema/Jos op 't Root
- Rogalsky: The Path of the Righteous Gentile, Chaim Clorfene/Yakov Rogalsky
- Horeb: Horeb, Samson Raphael Hirsch
- Guide: The Guide for the Perplexed, Maimonides
Geschiedenis
<Schwartz> Noach heeft het recht op dieren verdiend omdat ze door zijn zwoegen zijn gered. Je zult eten wat je werk opbrengt. (Ps. 128:2) </Schwartz>
Twee meningen:
- Dieren consumeren mocht, doden voor consumptie niet. Deel van levend dier toen wel al verboden (Talmoed Sanhedrin 56b, Tosefot).
- Algemeen vleesverbod (Misjneh Torah, Wetten van Koningen 9:1).
Filosofie
Volledige heerschappij.
Zij moeten heerschappij voeren over de vissen van de zee en de vogels van de hemel, over het vee, over de hele aarde en over alles wat daarop rondkruipt. (Gen. 1:26)
Wel het beheer, niet het eigendom. Rentmeesterschap. Niet als beesten regeren over dieren.
Rasjie: heerschappij voeren (Gen. 1:26) ook: degeneren. Mens waardig: heerst over dieren. Mens onwaardig: minder dan dieren.
Het is een natuurwet dat dingen van een hogere orde bij vernietiging inferieur worden ten opzichte van dingen van een lagere orde. Neem bijvoorbeeld de minerale, plantaardige, dierlijke en menselijke wereld. Als een plant sterft, wordt het minder dan een steen. Als een dier sterft, rot het meer dan een plant. Een mens die zijn verstand verliest is ondergeschikt aan een dier en een destructief persoon berokkent meer schade dan een wild beest. (She'ar Yisrael, aan het einde van Shir HaShirim, Rabbi Naftali Zvi Yehuda Berlin, p. 63a)
<Yehuda Levi> Midrasj: Toen G-d de eerste mens schiep, liet hij hem alle bomen in de tuin zien en zei: “Zie het werk van mijn handen, de schoonheid en excellentie… Vernietig mijn wereld niet want na jou zal er niemand komen om haar te repareren.
Zorg voor milieu: (a) onder ever mien hachai: vanwege intrinsieke waarde natuur, (b) onder gezel (m.n. schaden): vanwege andermans rechten.
Tweehonderd jaar geleden, econoom Thomas Malthus: overbevolking grootste milieuprobleem. Afgelopen dertig jaar: 2x wereldbevolking, 8x consumptie.
Niet meer gebruiken dan strikt noodzakelijk. Bv. niet te veel vlees. 1kg biefstuk kost 16kg graan. Overconsumptie en ongelimiteerde expansiedrift in bedrijfsleven oorzaak nr. 1 van vervuiling. Tegenover aandeelhouders moeilijk te rechtvaardigen dat de waarde van hun aandelen daalt omdat bedrijf milieuvriendelijker wil worden.
Ezechiëls visioen over milieu (47:1-12): water (Thora) stroomt uit de tempel waarna alle bomen opbloeien en het gaat wemelen van de vissen. </Yehuda Levi>
<Novak> Twee filosofische benaderingen mogelijk:
- Natuurlijke orde niet verstoren
Prefilosofische kijk op de natuur: mens als indringer (Lev. 19:19)
Mens moet de orde van de kosmos zo min mogelijk verstoren, daarom geen:- Castratie (Gen. 9:7)
- Tovenarij
- Nieuwe soorten creëren (Gen. 7:14)
- Wreedheid niet cultiveren
Maimonides' filosofische benadering
Hoogste doel is kennis verkrijgen
Vereiste: lichaam voorzien in haar gemakken ('perfection of the body')
Vereiste: samenwerking
Vereiste: functionerende samenleving
Vereiste: sympathie, vermogen om mee te voelen
Wreedheid naar dieren vermindert dit vermogen (Guide 3:27)
Sympathie sterker onder familieleden. Familie basis van samenleving. Daarom hoererij verboden voor Joden (Guide 3:49, Deut. 23:18).
Goed voor dieren: niet omwille van de dieren maar omwille van de mens. Wreedheid elimineren, daardoor kennis kunnen vermeerderen.
Gebod lijkt niet in verhouding tot sjefichoet damiem of avodah zarah. Thora ziet een verband tussen voedsel en wreedheid. Voedsel beïnvloedt je zowel fysiek, mentaal, geestelijk als sociaal. Je bent wat je eet.
<Lichtenstein> Onder de redenen die liggen aan de wortel van dit gebod is dat men zich moet hoeden voor de eigenschap van wreedheid, omdat dat een laagbijdegrondse kwaliteit is. Want waarlijk er is geen groter voorbeeld van harteloosheid dan een deel of een stuk vlees van een levend dier dat levend voor hem staat te rukken en dat op te eten. (Aharon haLevi van Barcelona) </Lichtenstein>
Kasjroet, bewuste zelfbeheersing. Ziel boven lichaam, vrije wil. Daarom in feite de basis van alle andere geboden.
Guide p. 262: De mens moet zijn verlangens minimaliseren zodat hij optimaal kan studeren.
Waardigheid van leven
<Zuidema> Gemeenschappelijk met sjefiechat damiem: onthouding van bloed, eerbied voor leven. </Zuidema>
Alles heeft een ziel. Niets mag doelloos vernietigd worden, zelfs geen blad van een boom.
Wanneer je ziet dat de ezel van iemand met wie je in onmin leeft onder zijn last bezwijkt, mag je niet werkeloos toezien maar moet je hem meteen de helpende hand bieden. (Ex. 23:5)
Een rund, schaap of geit mag niet worden geslacht op dezelfde dag als een eigen jong. (Lev. 22:28)
Als u onderweg toevallig een vogelnest vindt in een boom of op de grond, een nest waarin een vogel op haar jongen of haar eieren zit, dan moet u het moederdier zelf ontzien als u het nest mocht uithalen. De jongen mag u meenemen, maar de moeder moet u in elk geval laten gaan. (Deut. 22:6-7)
Als u ziet dat een ezel of rund van een ander op straat onder zijn last bezwijkt, mag u niet werkeloos toezien. Help hem het dier weer op de been te krijgen. (Deut. 22:4)
En Ik zal kruid geven op uw veld voor uw beesten; en gij zult eten en verzadigd worden. (Deut. 11:15) - Eerst je dieren voeden, daarna jezelf.
U mag een rund bij het dorsen niet muilkorven. (Deut. 25:4)
U mag een rund en een ezel niet samen voor de ploeg spannen. (Deut. 22:10)
Een rund, schaap of geit mag niet worden geslacht op dezelfde dag als een eigen jong. (Lev. 22:28)
Het rabbijnse hek rond de sabbat mag genegeerd worden om het lijden van dieren te verlichten. [The avoidance of] suffering of dumb animals is a Biblical [law], so the Biblical law comes and supersedes the [interdict] of the Rabbis. (Talmoed Sabbat 128b)
Vegetarisme
Geen algemeen verbod op alcohol, tabak, marihuana of varkensvlees. Alles wat leeft en beweegt zal jullie tot voedsel dienen; dit alles geef ik je, zoals ik je ook de planten heb gegeven. (Gen. 9:3)
Als G-d iets niet verboden heeft, mogen wij er geen taboes van maken. Wel gebruik, geen misbruik. Studie van Thora vereist een helder hoofd.
Als vlees eten wreed is en immoreel, dan is G-d, die ons toestaat vlees te eten (Gen. 9:3; Deut. 12:20) ook wreed en immoreel.
Maar: vlees eten is geen gebod (1 uitzondering). Niet meer vlees eten dan waar men behoefte aan heeft.
<PETA> PETA Amerika en PETA Nederland houden zich bezig met het invoeren en beschermen van dierenrechten. Dierenrechten houden in dat dieren, net als mensen, belangen hebben die niet opgeofferd of ondergeschikt mogen worden alleen omdat mensen daar voordeel van hebben. De dieren kunnen evenals mensen lijden en willen ook hun eigen leven leiden; wij hebben daarom geen recht om dieren te gebruiken als voedsel, voor kleding, vermaak, in experimenten of om welke reden dan ook. </PETA>
Dieren hebben geen rechten, mensen hebben plichten. De mens is het doel van de schepping, alleen de mens heeft een vrije wil, daarom kan alleen de mens rechten en plichten hebben. Goed gedrag zijn we niet verschuldigd tegenover dieren maar tegenover G-d.
<Schwartz> Drie argumenten tegen vegetarisme:
Onterecht gevoel dat goede daad van de dag reeds is verricht: minder sympathie richting mensen.
Verschil erkennen tussen mens en dier.
Door vlees eten, gedwongen zich te verdiepen in de wetten rondom het voorkomen van nodeloos lijden: ook medemens beter behandelen. </Schwartz>
<Rogalsky> Vegetanisme getuigt niet van geestelijkheid. Het ontkent dat de mens het doel is van de schepping, dat een dier zijn doel pas bereikt als de energie van zijn vlees getransformeerd wordt in een mitzva, iets dat alleen een mens kan doen.
Gerechtvaardigde redenen om vegetariër te zijn:
- Vlees niet lekker vinden
- Om gezondheidsredenen
- Wantrouwen richting slachthuizen
Ongerechtvaardigde reden:
- Eten van vlees is wreed
Bij wantrouwen slachthuizen: niet verzetten tegen vleesconsumptie, wel inzetten voor betere slachtmethoden. Alternatief voor Noachieten: kosjer vlees.
Spijswetten
Spijswetten ouder dan Israël.
Van alle reine dieren moet je zeven mannetjes en hun wijfjes meenemen. (Gen. 7:2)
Noach bouwde een altaar voor Hasjem; daarop bracht hij brandoffers van al het reine vee en alle reine vogels (Gen. 8:20)
Spijswetten goed voor Noachieten.
<Novak> Ever mien hachai bevat meeste technische details:
- Als enige expliciet in de Bijbel
- Nauw verbonden met sjechieta, meest specifieke gebied van Joodse halacha
Reine dieren
Samengevat: rundvee, hert, bizon, geit, schaap, vis en pluimvee.
- Eten voornamelijk planten
- Hebben geen wrede gewoonten
- Leven vreedzaam naast mensen, ook al worden ze opgegeten
Voor Joden is jagen op zoogdieren en vogels verboden. Met netten mag het wel.
Varken
Intelligent en gevoelig: schreeuwen bij pijn en angst, net als mensen.
Vieze gewoonten.
Werken niet, kun je niet berijden, geen melk, geen eieren.
Varkens houden is smerig werk.
Vlees lijkt op dat van mensen. Kannibalen South Pacific (bij Australië): “lang varken” (mens) en “echt varken”.
Joods gebod: U mag niets eten dat door Hasjem [universeel element] wordt verafschuwd. (Deut. 14:3)
Naar mijn mening zijn onreine dieren ongezond. (Guide 3:48)
Schelpdieren
Echte vissen hebben vinnen en schubben.
Alle schelpdieren zijn onrein. Wrede manieren:
- Vangmethoden
- Levend bewaren
- Levend koken
Melk en vlees
Verbod op mengen melk en vlees drie keer herhaald in de Thora.
Melk is de levenskracht die de moeders van hogere levensvormen (waaronder de mens) geven aan hun allerkleinsten. Het is ongevoelig om leven-gevend melk te mengen met dood vlees.
Melk na vlees geeft overvol gevoel: volgepropt dier. Eten dient een hoger doel.
Bloed
Bloed drinken niet verboden (dat is genomen van een dood dier). Wel immoreel.
Drinken van bloed: de ziel in zich opnemen. Levend vlees consumeren ook magisch.
Vlees met bloed erin mag je niet eten, want het bloed is de levenskracht van elk levend wezen. (Lev. 17:14)
Motivatie van universele aard.
<Zuidema> Geen ever mien hachai (deel van een levend wezen) en geen dam mien hachai (bloed van een levend wezen). </Zuidema>
Kadavers
Joden mogen kadavers verkopen aan Noachieten (Deut. 14:21). Veel Amerikaanse staten doneren aangereden herten aan armen. Michael Dallen: beter geen kadavers eten.
Geneeswijzen
Verbod op afgoderij, bovenop het meer algemene verbod avodah zarah:
- Offeren van kloppend hart
- Lezen van ingewanden
Thora keert zich tegen elke vorm van afgoderij, tovenarij en bijgeloof (Ex. 22:17; Lev. 19:31; Deut. 18:10).
Er mag bij u geen plaats zijn voor mensen die hun zoon of dochter als offer verbranden, en evenmin voor waarzeggers, wolkenschouwers, wichelaars, tovenaars, bezweerders, en voor hen die geesten raadplegen of doden oproepen. Want Hasjem verafschuwt mensen die zulke dingen doen, en om die verfoeilijke praktijken verdrijft hij deze volken voor u. U moet volledig op Hasjem, uw G-d, gericht zijn. (Deut. 18:10-13)
Volgens de wijzen zijn alleen rationele geneeswijzen toegestaan. […] De wet staat alle medicijnen toe waarvan de heilzame werking door experimenten is aangetoond, ook als de werking ervan niet verklaard kan worden (Guide 3:37)
In het algemeen: alles wat op natuurlijk wijze werkt is toegestaan, behalve als de behandelwijze om afgoderij vraagt. Alles wat een beroep doet op het bovennatuurlijke is verboden, zelfs als door experimenten blijkt dat het werkt. In dat geval is het wel weer toegestaan als je gelooft dat het op natuurlijke wijze werkt, op voorwaarde dat de geneeswijze niet om daden van afgoderij vraagt.
Aanrader: James (the amazing) Randi op YouTube.
Hygiëne en dankzegging
Persoonlijke hygiëne is een algemene vereiste. Bv. wassen van handen voor de maaltijd of dankzegging. Dankzegging is een schriftelijk gebod voor Joden (Deut. 8:10-16). Noachieten zijn G-ds gasten op aarde. Gastheer niet bedanken is onbeleefd.
Loof Hasjem, alle volken, prijs hem, alle naties. (Ps. 117:1)
<Schwartz> Handen wassen uit respect voor gebed en ter herinnering dat je handen schoon moeten zijn van slechte daden tegen je medemens. Elke methode volstaat. </Schwartz>
Sabbat
Universeel: Jes. 56:2; 66:23; Guide 2:31.
Noachitische sabbat (misschien beter: zevende dag) is anders dan de Joodse.
Nationaal: Bedenk dat u zelf slaaf was in Egypte totdat Hasjem, uw G-d, u met sterke hand en opgeheven arm bevrijdde. Daarom heeft hij u opgedragen de sabbat te houden. (Deut. 5:15)
Universeel: Want in zes dagen heeft Hasjem de hemel en de aarde gemaakt, en de zee met alles wat er leeft, en op de zevende dag rustte hij. Daarom heeft Hasjem de sabbat gezegend en heilig verklaard. (Ex. 20:11)
De mens is heerschappij gegeven om met zijn intelligentie de natuur naar zijn hand te zetten. Op sabbat moet hij de natuur met rust laten, niets nieuws creëren. Dat herinnert hem dat G-d de werkelijke eigenaar is.
Je lichaam afmatten op sabbat is toegestaan. Je lichaam heerst dan ook niet over de natuur, dat doet je intelligente geest. Daarom mag je wel werken op sabbat, maar je zou niet met je intelligentie de natuur naar je hand moeten zetten door iets te creëren of transformeren.
Zie Horeb 141, 142, 144.
Rogalsky
Voor een rechtbank pas in overtreding op het moment van eten.
In geval van kippen: wel verboden maar niet strafbaar.
Noachieten mogen dieren op allerlei manieren doden, zolang het maar een humane methode is. Dus geen sjechita vereist.
Vissen zonder water zijn dood. Het eten van een dood dier dat levend lijkt, is niet verboden maar wel tegen het doel van ever mien hachai, namelijk verfijning van de menselijke natuur.
Een loshangend deel is na slachting toegestaan als het hersteld had kunnen worden in zijn originele positie en het dier nog minstens een jaar had kunnen leven. Dit geldt alleen voor externe lichaamsdelen. Lichaamsdelen die intern los hebben gelaten, mogen wel gegeten worden. Na verwijdering van het verboden loshangend deel, mag de rest van het dier geconsumeerd worden.
Alles wat voor een Jood verboden is onder ever mien hachai is ook verboden voor een Noachiet. Joden zijn niet strafbaar bij onreine dieren.
Zuidema
Verboden zijn:
- Vers bloed
- Herkomst van voedsel negeren
- Magie
- Waarzeggerij
- Sterrenwichelarij
- Voorspellingen op grond van voortekenen
- Tovenarij
- Bezweringen en belezingen
- Oproepen en raadplegen van doden
Moderne praktijken
- Levend koken van kreeften (zie Horeb 452:2a)
- Levend eten van oesters
- Poten eten die van levende krabben worden gehakt om later weer aan te laten groeien
- Eten van stierenballen
- Stierengevechten
- Dier en mens gelijkwaardig
- Monsterlijke DNA-mutaties
