2 november 2008
Bij dit document hoort mondeling commentaar. Het dient nu nog slechts als geheugensteun voor de toehoorders.
Grootste gedeelte is afkomstig van Michael Dallens boek, The Rainbow Covenant.
Afkortingen van overige bronnen:
- Schwartz: Questions and Answers on Bnei Noah, Yoel Schwartz
- Novak: The Image of the non-Jew in Judaism, David Novak
- Lichtenstein: The Seven Laws of Noah, Aaron Lichtenstein
- Zuidema: En G-d sprak tot Noach en zijn zonen, Willem Zuidema/Jos op 't Root
- Rogalsky: The Path of the Righteous Gentile, Chaim Clorfene/Yakov Rogalsky
- Horeb: Horeb, Samson Raphael Hirsch
- Guide: The Guide for the Perplexed, Maimonides
Filosofie
<Horeb 46> Lichaam eigendom van geest. Materie dankzij lichaam verkregen ook eigendom geest. Diefstal daarom geen zonde tegen materie maar tegen geest. Omvang gestolen goed niet van belang voor gewicht overtreding. </Horeb 46>
Mens bezit niet. Constante herschepping: onze bezittingen constante gift. Aan de Eeuwige, je God, behoort de hemel, de hemel zover die maar reikt, de aarde en alles wat daarop is (Deut. 10:14). Voorwaarden gebruik giften: Thora. Elke overtreding is stelen van God: ongeoorloofd gebruik schepping.
Eigendomsrecht verbonden met arbeid.
Dief ontkent 11de principe Maimonides: beloning en bestraffing. God heeft aarde verlaten.
Van nature sterke aandrang tot stelen (Talmoed Makkot 23b). Voortdurend in de gelegenheid. Moeilijk te herkennen. Details diefstal voor Joden en Noachieten vrijwel identiek.
De Eeuwige God gebood de mens: ‘Van alle bomen van de tuin mag je gerust eten’ (Gen. 2:16). Nadruk op hetgeen toegestaan; eerste gebod Thora. Impliceert dat ze zonder toestemming niet mochten eten, zou diefstal zijn.
Waarom stelen?
Mozes verbood om ook maar iets ervan [van het manna] tot de volgende dag te bewaren. Sommigen luisterden niet naar hem en bewaarden toch iets; de volgende morgen zat het vol wormen en stonk het (Ex. 16:19-20). Wat motiveerde hen?
Je materiële noden kennen een limiet, je materiële wensen zijn ongelimiteerd. Voorkom diefstal door je te richten op je noden, niet op je wensen. Zeg niet: "Ik heb in overvloed" (Esau in Gen. 33:9), maar zeg: "Ik heb alles" (Jakob in Gen. 33:11). Huizen van steen hebben jullie gebouwd ...; prachtige wijngaarden hebben jullie geplant (Amos 5:11b). Waartoe leidt deze overdaad? Jullie vertrappen de zwakken en eisen een deel van hun graan op (Amos 5:11a). Dit geldt ook voor meer mode dan je betalen kunt zoals oorbellen, armbanden, enkelkettinkjes, parfums, ringen, piercings, prachtige kleren, mantels, omslagdoeken, tasjes, hemdjes, schouderdoeken en sjaals (uit Jes. 3:18-23). Want was het gevolg? [Jullie hebben] jullie huizen gevuld met wat je de armen ontnam (Jes. 3:14). Verlangen naar luxe werkt diefstal in de hand.
Heling, verkrachting, ontvoering, geweld en schadevergoeding
Zonder heling geen dieven. Diefstal maakt één slachtoffer, heling twee. Zelfs meer: creëert samenleving waarin diefstal aangemoedigd wordt.
Verkrachting en ontvoering zijn diefstal. Qua gewicht vergeleken met moord. Verkrachting ontkent menselijkheid en daarmee God zelf (bron van menselijkheid). God schiep de mens als zijn evenbeeld (Gen. 1:27).
Slaan is diefstal: schaadt fysiek en psychologisch. Israëls rechtbanken dwingen volledige schadevergoeding af voor:
- Pijn
- Lijden
- Vernedering
- Verlies van tijd en loon
- Medische kosten
- Verminderde gezondheid
- Misvorming
Noachitische rechtbanken bepalen zelf of en in welke mate ze schadevergoeding afdwingen.
Handel
Wanneer men iets aan zijn naaste verkoopt of iets van hem koopt dan moet men elkaar niet benadelen (Lev. 25:14). Geen buitensporige prijzen. Dus niet knoeien met meetinstrumenten of slechte instrumenten bezitten (Deut. 25:13-15). Zo nauwkeurig mogelijk meten (Lev. 19:35-16; Spr. 11:1).
U mag [...] de stenen die al generaties lang andermans grond begrenzen niet verplaatsen (Deut. 19:14). O.a. van toepassing op onroerend goed, intellectueel eigendom en concurrentie. Geen bakker naast een bakker zodat de eerste failliet gaat. Geen films of mp3's downloaden.
Geen geld eisen van debiteur die niet kan betalen (Ex. 22:24). Dat heet 'onderdrukking'.
Verloning niet uitstellen (Lev. 19:13; Deut. 24:14-15).
Tip: http://www.aish.com/societywork/work/
Begeerte
Is verboden omdat dat verbod diefstal voorkomt.
Uiting van onvrede over je jaarlijkse deel. Alleen de zegen van de Eeuwige maakt rijk, zwoegen voegt daar niets aan toe (Spr. 10:22). Dan maar beter eerlijk verkrijgen.
Begeren kan passief en actief.
Begeerte veroorzaakt jaloezie: ander zijn bezit niet waard. Dief voelt zich gerechtvaardigd. Je bezit je eigendom niet; hoe kun je dan wat je niet bezit als je eigendom beschouwen? (Talmoed Derech Eretz 1:1).
Rationeel eigenbelang geen zonde maar nodig voor huizen, banen en kinderen. Een gepassioneerde postzegel- of huizenverzamelaar is geen zondaar, zolang hij anderen maar niet beschouwt als obstakels om zijn eigen verlangs te vervullen door hun rechten en emoties te negeren.
Liefdadigheid
Wees niet harteloos, houd de hand niet op de knip. (Deut. 15:7)
Liefdadigheid is goddelijke hypotheek op recht op eigendom. Niet betalen is vergelijkbaar met diefstal. U moet beseffen dat het de Eeuwige, uw God, is die u in staat stelt om die welvaart te verwerven (Deut. 8:18). Ook ontvanger van liefdadigheid moet liefdadig zijn.
Inkomensverschil heeft een functie. Als iedereen arm was of rijk, wie zou dan nog edelmoedig zijn? (Midrasj Tanchuma, Misjpatim 9, citaat Psalmen 61:8)
Wordt niet afgedwongen door noachitische rechtbanken. Exacte Joodse wetten voor Noachieten slechts een richtlijn. Volken laten zich leiden door jouw licht (Jes. 60:3).
Universeel karakter: Wat deed je zuster Sodom verkeerd? Zij en haar dochters waren trots, hun maag was goed gevuld, hun leven was zorgeloos. Maar de armen en zwakken hielpen ze niet (Ez. 16:49). Liefdadigheid zelfs verboden in Sodom. Grieken vreesden inmenging met goddelijke straffen. Nazi's zagen het als instandhouding van zwakke rassen.
Basis tsedaka (liefdadigheid) niet 'lief' maar tsedek (rechtvaardig). Niet gebaseerd op medelijden of soortgelijke sentimenten maar op gerechtigheid. Simpelweg je plicht - in het geval van Noachieten niet je wettelijke maar je morele plicht. Je kunt niet God dienen en tegelijkertijd ongevoelig zijn voor de nood van anderen.
Liefdadigheid is een eigenschap van God zelf (Deut. 10:18). Iemand die van de bijstand moet leven, lijkt minder op God en kan daardoor moeilijker een relatie met hem aangaan omdat God geen ontvanger maar een gever is. Zo'n persoon moet ernaar streven zelf in zijn onderhoud te voorzien, ook als dat betekent dat zijn loon minder zal zijn dan de bijstand die hij ontvangt, tenzij zijn vrouw en kinderen daaronder lijden.
Meer dan de rijke man voor de arme doet, doet de arme voor de rijke man (Midrasj Rabbah, Vayikra 34:8):
Wie aan de armen geeft, lijdt nooit gebrek. (Spr. 28:27)
Gelukkig wie zorgt voor de armen;
in kwade dagen zal de Eeuwige hem uitkomst geven,
de Eeuwige zal hem beschermen en in leven houden,
men prijst hem gelukkig in het hele land.
‘Lever hem niet uit aan zijn vijanden!’
Op zijn ziekbed zal de Eeuwige hem tot steun zijn.
‘Hoe lang hij ook ziek ligt, u keert zijn lot ten goede.’ (Psalm 41:2-4)
Rijkdom is een gift van God om meer te kunnen schenken en zo dichter bij de Goddelijkheid te kunnen komen.
Liefdadigheid vereeuwigt je bezittingen. Wie barmhartig is voor een arme leent aan de Eeuwige, die zal hem zijn weldaad vergoeden (Spr. 19:17).
Geef wat jezelf betreft voorrang aan je ziel maar negeer nooit de lichamelijke behoeften van anderen. De fysieke nood van je buur is jouw geestelijke zaak. (Rav Israel Salanter)
<Maimonides' Mishneh Torah, Laws of Charity, 10:7-14>
Geef met een gewillig hart, met het besef dat jou een gunst wordt verleend.
Geef voldoende.
Geef voordat erom gevraagd wordt.
Geef anoniem.
Beste vorm van liefdadigheid: maak iemand onafhankelijk.
</Maimonides' Mishneh Torah, Laws of Charity, 10:7-14>
Israëls norm is 10 tot 20 procent.
Van liefdadigheid kun je niet arm worden. Liefdadigheid is verboden als je daardoor zelf van liefdadigheid afhankelijk wordt. Liefdadigheid begint thuis.
Als je geld verliest waarmee een arme zich kan onderhouden, dan telt dat als liefdadigheid (Deut. 24:19).
Verloren voorwerpen en verantwoordelijkheid
Dit hoeven noachitische rechtbanken niet af te dwingen. Is echter wel een goede morele standaard. Laat de samenleving beter functioneren.
Wanneer je een verdwaald rund of een verdwaalde ezel van een vijand van je aantreft, moet je hem het dier zonder uitstel terugbrengen (Ex. 23:4). Dit geldt ook voor iemands kind of levensweg.
Eigendom waarvan de eigenaar niet getraceerd kan worden, behoort toe aan de vinder.
Verantwoordelijk voor de schade die je bezit veroorzaakt. Denk aan kuilen, honden, chemisch afval. Eigendom extensie van lichaam, beide eigendom van geest, daarom voor beide verantwoordelijk. Noachieten hoeven echter alleen verantwoordelijk gehouden te worden als er opzet in het spel was. Noachitische rechtbanken doen er goed aan hun eigen standaarden te ontwikkelen voor onopzettelijke schade zodat Noachieten maatregelen nemen om onopzettelijke schade te voorkomen (http://www.hasidicuniversity.org/index. ... itzvah=237).
Roddel
Joden mogen niet roddelen, voor Noachieten is dit niet strikt verboden. Uiteraard wel immoreel.
Maimonides' lakmoestest: Alles wat, wanneer het openbaar gemaakt zou worden, het onderwerp fysieke, financiële of emotionele schade toebrengt (Hilchot Deöt 7:5).
Eeuwige, wie mag gast zijn in uw tent, wie mag wonen op uw heilige berg? [...] Hij doet aan lasterpraat niet mee. (Ps. 15:1-3)
Wie openlijk lastert is een dwaas. Een veelprater begaat al snel een misstap, wie zijn tong in toom houdt is verstandig. (Spr. 10:18-19)
Hebben jullie het leven lief, wil je goede jaren genieten? Behoed dan je tong voor het kwaad, je lippen voor woorden van bedrog. (Psalm 34:13-14)
Tip: http://torah.org/learning/halashon/
Verleiding
<Horeb 373> Vleierij in het zakenleven steelt zowel de emotie als het bezit. Beter een eerlijke bedelaar dan een vleiende miljonair. Je menselijke waardigheid is je echte bezit.
Je beter voordoen dan je bent, is hypocriet. Diefstal van gedachten en emoties.
Je mag de koper niet in de waan laten over de kwaliteit van het product, ook als de waarde erdoor niet verminderd wordt. Zo mag een Jood geen treife vlees verkopen aan een Noachiet terwijl hij verwacht dat het kosjer is. </Horeb 373>
Leugens stelen gedachten. Geldt ook voor waarheden waarvan de spreker verwacht dat ze verkeerd begrepen zullen worden.
Gokken
Een kaartspel onder vrienden is onschuldig. Obsessief en professioneel gokken is problematisch:
- Gokken creëert geen welvaart maar draagt het alleen over.
- De verliezer wil zijn geld eigenlijk niet afstaan. Gokken lijkt daarom veel op stelen.
- De winnaar hoopt geld van de verliezer te krijgen zonder er iets voor terug te geven.
Sabbat
De sabbat is door God exclusief aan Israël gegeven (Ex. 31:13). Noachieten mogen de sabbat niet stelen. Zij mogen wel de zevende dag herdenken.
Rogalsky
Oorlog voeren om je gebied te vergroten, is verboden. Gebied dat in een oorlog gewonnen is, behoort de overwinnaar toe.
Als het in verband staat met je werk, mag je ervan eten. Een kok mag af en toe een hap nemen. Een bordenwasser mag dat niet. Iemand die druiven plukt, mag ervan eten. Iemand die snoeit mag dat niet. Eten mag nooit mee naar huis genomen worden.
Diefstal is ...
<Horeb 46>
- Voor de grap iets afnemen om het direct weer terug te geven.
- Iets afnemen om het daarna duizendmaal te compenseren.
- Iemand onder druk zetten om iets te verkopen of tekenen.
- Ook wanneer de dader een koning is of het slachtoffer een kind.
- Belastingonderduiking, ook wanneer de belastingwetten onredelijk of zelfs discriminerend zijn.
- Niet tegemoet komen aan het verzoek om een lening terug te betalen of een object terug te brengen, terwijl men wel in staat is.
<Uit andere bronnen>
- Informatie achterhouden in je eigen voordeel.
- Stiekem iets terugnemen dat van jou gestolen is. Het mag wel als je het niet stiekem doet.
Als kleding in een wasserette verwisseld is, mag je het niet gebruiken maar moet je het terugbrengen, ook al heb je je eigen kledingstuk nog niet terug.
In levensgevaar mag je eigendommen van een ander gebruiken, maar alleen met de intentie om het direct weer terug te geven.
Geleend geld moet zo snel mogelijk terugbetaald worden, het liefst in één keer. Onthoud een ander niet waarop hij recht heeft, terwijl je het hem geven kunt (Spr. 3:27). Met geleend geld mogen geen onnodige risico's genomen worden. </Horeb 46>
Zelf verzonnen voorbeelden van diefstal
- Belastingonderduiking
- Je laptop opsturen voor garantie maar verzwijgen dat je hem hebt laten vallen
- Tegen de verzekeraar liegen over de waarde van je inboedel
- Verborgen verbreken verzwijgen bij de verkoop van je huis
- Doen alsof je product bijna uitverkocht is
- Onterecht ziek melden
- Mp3's downloaden of cd's kopiëren
- Software kopiëren
- Cv aandikken
- Een teveel aan wisselgeld stilzwijgend accepteren
- Eer opstrijken voor iets dat je niet gedaan hebt
- Advertorials: reclame in de vorm van een recensie
- Exhorbitante schadevergoeding eisen
- Schadevergoeding eisen terwijl je niet geleden hebt
- Je voordoen als onafhankelijke hypotheekadviseur terwijl je bij de ene bank meer provisie krijgt dan bij een andere
- Een internetadres claimen dat erg veel lijkt op een bestaand adres zodat mensen door typfouten op jouw site terechtkomen zonder dat het op jouw site duidelijk wordt dat ze een typfout hebben gemaakt
- Profiteren van iemands vergissing in de waarde van een bepaald product
- Airmiles sparen van zakenreizen die je baas betaalt
- Weinig eten waardoor je minder goed presteert op je werk
Leren van een dief
Chassidische verhalen, Rabbi Rami Shapiro, p. 171 (Het kind en de dief).
---
Wat je bent is belangrijker dan wat je hebt.
