- cain-able.jpg (5.15 KiB) 359 keer bekeken
4 januari 2008
Bij dit document hoort mondeling commentaar. Het dient nu nog slechts als geheugensteun voor de toehoorders.
Grootste gedeelte is afkomstig van Michael Dallens boek, The Rainbow Covenant.
Genesis 9:5-6: En ik zal genoegdoening eisen wanneer jullie eigen bloed, waarin je levenskracht schuilt, wordt vergoten; ik eis daarvoor genoegdoening van mens en dier. Van iedereen die zijn medemens doodt, eis ik genoegdoening. Wie bloed van mensen vergiet, diens bloed wordt door mensen vergoten, want God heeft de mens als zijn evenbeeld gemaakt.
Misjna Pirkei Avot (Ethiek van de Vaderen) 3:18: Geliefd is de mens want hij is geschapen als het evenbeeld van G-d; het is een teken van nog grotere liefde dat dit aan hem bekend is gemaakt.
Dit onderscheidt de mens van alle andere schepselen. We zijn een deel van G-ds oneindige heiligheid. We zijn daarom allemaal oneindig veel waard. Je kunt daarom niet één leven opgeven om dat van een ander te redden of zelfs van honderd anderen. Je mag ook niet het leven nemen van een 90-jarige om daarmee de rest van de wereld van kanker te kunnen genezen.
Wie moordt, wist G-ds evenbeeld uit. Hij vermindert goddelijkheid in de wereld.
De eerste moord in de Thora is die van Kaïn op Abel. Als iets voor de eerste keer genoemd wordt in de Thora heeft dat een speciale betekenis. Dit archetype leert ons dat een moord altijd tussen twee broers plaatsvindt.
Waarom heeft damiem (bloed) een meervoudsuitgang (-iem)? Omdat je niet alleen een persoon doodt maar ook zijn nageslacht.
Misjna Sanhedrin 4:5: Wie een mens doodt wordt door de Thora beschouwd alsof hij een hele wereld vernietigd heeft.
Het Hebreeuwse lo tir'tzach betekent niet "gij zult niet doden", maar "gij zult niet opzettelijk een onschuldig persoon doden".
De zondige mensen van voor de zondvloed werden vaak afgemaakt door dieren. Hij is als een dier dat wordt afgemaakt (Ps. 49:13). Daarom moest G-d na de zondvloed de dieren waarschuwen: Ik eis daarvoor genoegdoening van mens en dier (Gen. 9:5).
Een dier dat een mens doodt, moet gedood worden (Ex. 21:28).
Verdediging
Talmoed Sanhedrin 72a: Als iemand jou wil doden, doodt hem dan eerst.
Een achtervolger die op het punt staat om bijvoorbeeld een moord, verkrachting of kidnapping te plegen, mag door een bijstander gedood worden, maar alleen als laatste redmiddel. Het geweld moet minimaal blijven. Het slachtoffer zelf is vrij om elke vorm van geweld te gebruiken tegen zijn achtervolger om zijn eigen leven te redden.
In tegenstelling tot Joden zijn Noachieten niet geboden om actief levens te redden. Een Jood moet ingrijpen als het om leven en dood gaat, een Noachiet mag ingrijpen.
Misjna Sanhedrin 4:5: Wie het leven van één persoon redt, wordt door de Thora beschouwd alsof hij een hele wereld heeft gered.
Als je met een geweer op je hoofd gedwongen wordt een moord te plegen, moet je je laten doden. Op deze regel bestaan geen uitzonderingen. Ook niet als er door jouw weigering duizend onschuldige kinderen sterven.
Zelfmoord
Genesis 9:5: En ik zal genoegdoening eisen wanneer jullie eigen bloed, waarin je levenskracht schuilt, wordt vergoten.
Dit vers begint met het woord ואך (v'ach, 'maar'). Het geeft een tegenstelling aan met het voorgaande vers. Het stelt dierlijk bloed (of leven) tegenover 'jullie eigen bloed'. Wij mogen wel dieren doden maar niet onszelf. Dit gedeelte gaat niet over het doden van een ander, dat wordt namelijk expliciet genoemd in het tweede deel van het vers: Van iedereen die zijn medemens doodt, eis ik genoegdoening.
Je levenskracht. Zelfmoord zonder bloedvergieten, bijvoorbeeld door wurging, is ook verboden.
Job 33:4: De geest van God heeft mij gemaakt, de adem van de Ontzagwekkende doet mij leven.
Ons leven is niet van ons. Wie zelfmoord pleegt, wordt beschouwd alsof hij een ander, volkomen onschuldig persoon, gedood heeft. Echter, volgens rabbijnen hebben zulke mensen in de meeste gevallen geen vrije wil omdat ze geestelijk ziek zijn.
Een soldaat mag zichzelf doden om te voorkomen data militaire geheimen uitlekken.
Als een Jood gedwongen wordt tot afgoderij moet hij zich laten doden. Een Noachiet is hiertoe niet geboden.
Als je in de woestijn loopt met net genoeg water voor jezelf en een ander vraagt om een slok, mag je het water niet delen. Want: Mijn bepalingen en regels schenken leven aan wie ze volgt (Lev. 18:5).
Euthanasie
Actieve euthanasie is moord.
Wij mogen dieren doden omdat we over hen heersen, maar we heersen niet over onze medemens of over onszelf. Dat moeten we aan G-d overlaten.
Stel, iemand valt van een hoge klif en zal met zekerheid binnen twee seconden sterven. Deze persoon doodschieten vlak voordat hij de aarde raakt, is moord. Ook als je het doet om hem eventuele pijn tijdens de val te besparen.
Je mag geen kussens verplaatsen zodat iemand sneller kan sterven (actieve euthanasie). Het sterven mag wel kunstmatig worden uitgesteld, maar dat is niet verplicht. Het is verboden om iemands laatste stervende, pijnlijke momenten te verlengen. Sommige vormen van passieve euthanasie zijn dus toegestaan.
Pijnbestrijding is altijd wenselijk.
Oorlog
Verschillende redenen rechtvaardigen oorlog, zoals zelfverdediging.
Moord in opdracht
De opdrachtgever en -nemer zijn beiden schuldig aan moord. Een mens heeft dus nooit het excuus dat het moest van zijn baas.
Iemand indirect doden door hem bijvoorbeeld voor een trein te duwen, is moord.
Abortie
Genesis 9:6: Wie bloed van mensen in mensen vergiet, diens bloed wordt vergoten.
Abortie is het beëindigen van het leven van een foetus ouder dan veertig dagen waarvan het hoofdje (of het grootste deel van het lichaam) nog niet naar buiten is gekomen.
Een ligitieme reden voor abortie is het redden van het leven van de moeder. In dit geval wordt de foetus beschouwd als 'achtervolger'. Dit betekent dat Joden in dit geval moeten aborteren terwijl Noachieten het mogen. Je bent schuldig aan moord als je de moeder doodt om de foetus te redden. Als de moeder daar zelf voor kiest, is ze schuldig aan zelfmoord.
Abortus is niet alleen een vorm van moord maar ook van zelfverminking. In het tweede geval wordt de foetus beschouwd als een lichaamsdeel van de moeder.
Je mag geen moord plegen om een abortus te voorkomen. Een foetus is slechts een potentieel mens.
Abortussen mogen door de overheid gelegaliseerd worden, maar het noachisme eist wel dat onterechte abortussen bestraft worden. (In een democratie kan een overheid uiteraard niet in strijd met de wil van het volk handelen. In dat geval is niet zozeer de overheid maar eerder het volk collectief schuldig aan het niet vervolgen van abortussen.)
Doodstraf
Genesis 9:6: Diens bloed wordt door mensen vergoten.
God eist dat we moordenaars vervolgen. Een moordenaar kan het niet goedmaken door de familie een grote som geld te betalen, want: "Weet dat alle mensenlevens mij toebehoren" (Ez. 18:4). Een familielid van vaders kant die door een erfenis baat heeft bij de dood van het slachtoffer, heeft een extra grote verantwoordelijkheid om de moordenaar voor het gerecht te brengen.
Nummeri 35:31: Je mag geen losprijs aannemen voor het leven van een moordenaar die schuldig bevonden en ter dood veroordeeld is; zo iemand moet ter dood gebracht worden.
Nummer 35:33: Bloed ontwijdt het land, en wanneer er bloed vergoten is, kan er alleen verzoening voor het land bewerkt worden door het bloed van degene die bloed vergoten heeft.
Het doel van de straf is niet heropvoeding, een gevoel van rechtvaardigheid voor de nabestaanden of het voorkomen van nog meer moorden. Het doel van de straf is rechtvaardigheid.
Moord is de grootste misdaad. Rechtbanken mogen geen genade tonen voor moordenaars. Ze hoeven echter niet de doodstraf op te leggen, in tegenstelling tot wat de Schrift lijkt voor te schrijven. Moord zou echter wel het zwaarst bestraft moeten worden. De doodstraf is de maximale straf die noachitische rechtbanken op mogen leggen.
Een rechtbank die ten onrechte iemand ter dood veroordeeld, is schuldig aan moord. Een georganiseerde maatschappij is tot grotere misdaden in staat dan een individu. Zo'n rechtbank is schuldig aan:
- Moord, volledig bij bewustzijn en met voorbedachte rade.
- Uitgevoerd door de pilaren waarop de maatschappij rust, door justitie en politie.
- Zonder dat er enige hoop of kans op verdediging is voor het slachtoffer.
- Terwijl er in het openbaar een grove overtreding begaan wordt tegen diniem (rechtsorde) en sjefichat damiem (moord).
Exodus 23:7: Breng een onschuldige die in zijn recht staat niet ter dood; wie zich daaraan schuldig maakt, laat ik niet vrijuit gaan.
Misdaden die zonder opzet gepleegd zijn, mogen niet worden bestraft. Onwetendheid van de wet is echter geen geldig excuus. Elke Noachiet wordt verondersteld de noachitische wetten te kennen. Studeren is een plicht (onder diniem, rechtsorde).
Eigen rechter
Nummeri 35:12: Iemand die van moord wordt beschuldigd, mag pas worden terechtgesteld als hij eerst door de gemeenschap is veroordeeld.
Wraak nemen vanuit een rechtvaardigheidsgevoel is tegenstrijdig aan het principe van diniem (rechtsorde). Alleen een officiële rechtbank heeft het recht om de doodstraf uit te spreken.
Exodus 21:12-13: Wie een ander zodanig slaat dat deze sterft, moet ter dood gebracht worden. Maar in het geval dat hij het niet met opzet deed en G-d zijn hand bestuurde, kan hij vluchten naar een plaats die ik jullie zal aanwijzen.
Waarom zou G-d zijn hand besturen? Dit vers gaat over twee mensen: een die opzettelijk doodde en een die onopzettelijk doodde maar niet vrijwillig in verbanning ging (volgens Joodse wet), beiden zonder getuigen zodat ze niet veroordeeld kunnen worden. G-d brengt ze samen in een hotel. De een zit onder een ladder. De ander klimt naar boven, valt naar beneden en doodt daarmee de ander. De moordenaar heeft nu zijn doodstraf en de ander wordt veroordeeld voor onopzettelijke dood door schuld.
Beschamen
Leviticus 19:16: Breng het leven van een ander niet in gevaar door lasterpraat over hem rond te strooien.
Een ander beschamen is feitelijk bloedvergieten (sjefichoet damiem). Zijn bloed 'giet' namelijk weg uit zijn hoofd waardoor hij wit ziet. Of zijn bloed stroomt juist naar zijn hoofd waardoor hij het schaamrood op de kaken krijgt. Kwaadsprekerij kan letterlijk moordend zijn.
Een korte, oppervlakkige en onvolledige impressie van de Chofetz Chaim (http://torah.org/learning/halashon/):
Lasjon hara is lasterlijk praten over je chaveir (vriend). Als de lasterpraat onwaarheden bevat, heet het tevens motzi sjem ra (een slechte naam bezorgen). Rechiloet is roddelpraat die haat of wrok veroorzaakt. Mensen die roddelen zien als sociale bezigheid worden baälei lasjon hara (meesters in kwaadsprekerij) genoemd. Zij zullen de olam haba (komende wereld) niet meemaken. Om drie redenen ziet een mens de olam haba niet: om moord, ontucht en afgoderij. Kwaadsprekerij is gelijkwaardig aan alledrie.
Als een ouder of rabbijn je vraagt over een gebeurtenis te vertellen dat lasjon hara of avak lasjon hara (uitlokking van kwaadsprekerij, bijvoorbeeld 'goedsprekerij') bevat, mag je niet gehoorzamen. Het is beter al je bezittingen te verliezen dan lasjon hara te spreken. Heb daarom de Eeuwige, uw G-d, lief met hart en ziel en met al uw vermogen (Deut. 6:5). Dit geldt ook voor verlies van eer.
Elke vorm van lasjon hara is verboden, inclusief gebaren of het tonen van een artikel om te laten zien hoe slecht de auteur schrijft.
Je mag ook niet kwaadspreken
- over jezelf,
- als het onderwerp aanwezig is,
- als het grappig bedoeld is,
- zonder namen te noemen,
- als het geen invloed heeft op het onderwerp.
Kwaadspreken mag wel over iemand die opzettelijk en zonder goede reden de instructies van een beth din negeert. Het is toegestaan anderen te waarschuwen om iemands slechte gedrag niet te kopiëren. De intentie is hier belangrijk. Gaat het de spreker om het welzijn van zijn publiek of om het 'onwelzijn' van zijn onderwerp?
Het is verboden om geloof te hechten aan roddel, er zelfs naar luisteren is verkeerd. Als je ernaar luistert om aan te tonen waarom de roddel niet waar kan zijn, is het echter een gebod om naar roddel te luisteren. Dat geldt ook als je meent dat de spreker daardoor voldoening ervaart en daarom zijn roddel niet bij anderen zal herhalen. De roddel mag dan echter niet geloofd worden.
Zit je in een gezelschap waar geroddeld wordt, waar je er niks van kunt zeggen en waar je niet weg kunt, knik dan niet bevestigend alsof je de woorden accepteert, maar zwijg als het graf en kijk bij voorkeur afkeurend.
Een e-mail doorsturen zonder toestemming van de afzender kan lasjon hara zijn.
Anderen moeten zoveel mogelijk positief beoordeeld worden. Zie je bijvoorbeeld iemand door rood rijden, bedenk dan dat hij misschien met haast naar het ziekenhuis moet.
Een roddel mag als waar overwogen worden
- uit zelfbescherming (er mag geen actie genomen worden die nadelig is voor het onderwerp),
- als het een zeer slecht persoon betreft,
- als er gedegen bewijs geleverd is (de roddel mag dan niet doorverteld worden).
Heb je ten onrechte geloof gehecht aan een roddel dan moet je je eerst van dat geloof ontdoen, jezelf voornemen om nooit meer een roddel te geloven en de overtreding belijden in gebed.
